دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب
در گفتگو با دکتر خان‌صنمی عضو بنیاد ملی نخبگان مطرح شد:
دانشگاه ادیان و مذاهب از سرآمدان بنیاد نخبگان
مدیر انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب خبر داد:
عرضه آثار صاحب‌قلمان دانشگاه ادیان و مذاهب در کتابسرا
با همکاری دانشگاه ادیان و مذاهب و دانشگاه پادربورن آلمان؛
مدرسه زمستانه ادیان برگزار می‌شود
دکتر حمیدرضا شریعتمداری مطرح کرد؛
حضرت فاطمه(س)؛ تجسم رسالت و مسئولیت
با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر نادم؛
برپایی مراسم تعزیت و عزاداری حضرت فاطمه زهرا(س)

موضوع ایمان در همان سده نخست به کانون مباحث کلامی بدل شد

 
تاریخ انتشار: 1399/09/02    

موضوع ایمان در همان سده نخست به کانون مباحث کلامی بدل شد

دومین نشست از سلسله نشست‌های همایش «چالش‌های ایمان و عصر جدید» با موضوع «نظریه ایمان در مذاهب کلامی اسلامی» به همت انجمن کلام اسلامی حوزه و با سخنرانی دکتر محمد جاودان عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه، دکتر محمد جاودان، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در نشست «نظریه ایمان در مذاهب کلامی اسلامی» که سه‌شنبه ۲۷ آبان‌ماه ۱۳۹۹ برگزار گردید؛ به بیان نقطه نظرات خود پرداختند که خلاصه مطالب مطرح شده در ادامه می‌آید:

 

موضوع ایمان، مهم‌ترین و اساسی‌ترین موضوع ادیان است، چون هیچ دینی بدون ایمان شکل نخواهد گرفت و اگر شگل گرفت، بدون آن دوام نخواهد یافت. ایمان اسلامی یعنی آنچه با آن فرد به اسلام مؤمن می‌شود، از نخستین موضوعات عقیدتی بود که در دهه‌های نخست تاریخ اسلام در مرکز توجه و بلکه در کانون منازعات قرار گرفت. با آن‌که قرآن کریم، پذیرش ایمان اسلامی را به مثابه مرز میان مؤمنان به اسلام و کافران به آن قرار داده و در سایه آن امت مسلمان را تأسیس کرده و از همه کافران جدا ساخته بود، جریان خوارج در اواخر نبرد صفین در برداشتی ناصواب از آیه: «إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّهِ» [یوسف/ ۴۰] هرگونه حکمیت انسان‌ها را گناه و گناه را سبب کفر دانستند و بنابراین تقریباً همه مسلمانان زمان خود را متهم به کفر نمودند و در نتیجه ایمان اسلامی را که نخست عامل وحدت امت بود، وسیله جداسازی و مرزگذاری در درون امت مؤمن قرار دادند و بر این پایه، به شکلی غلوآمیز و افراطی به تکفیر دیگر مسلمانان و کشتار آنان اقدام کردند. لازمه این موضع ایمانی خوارج آن بود که ایمان هرچه هست، صرفاً از سنخ نظر نیست و عمل نیز مؤلفه و رکن ایمان است و بنابراین هرگونه کاستی در عملِ مؤمن به زوال ایمان و به کفر او منجر شده و مادام که توبه نکند، مهدور الدم است.

 

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب افزود: گشاده‌دستی خوارج در تکفیر و کشتار مؤمنان سبب شد به‌زودی جریان دیگری در اسلام پدید آمده و به تعریف و تفسیر ایمان اسلامی و حقیقت آن مبادرت کند. این جریان، در واکنش به موضع افراطی خوارج نقش عمل را در حقیقت ایمان نفی کرد و به همین سبب به مرجئه نام‌بردار شد که مقصود از آن کسانی بودند که در ماهیت ایمان «رتبه عمل را از نظر» به تعویق و تأخیر انداخته و کارکرد عمل را ثانوی می‌دانند. بدین ترتیب، موضوع ایمان در همان سده نخست به کانون مباحث کلامی بدل شد و سبب پدید آمدن جریان‌های کلامی و اندیشه کردن در ابعاد مختلف و متعدد ایمان اسلامی گردید. این ابعاد در مهم‌ترین محورها عبارت بودند از :

    چیستی ایمان و حقیقت آن،

    نسبت اسلام و ایمان،

    کاهش و افزایش ایمان،

    حکم مرتکب کبیره

    استثناء در ایمان.

 

دکتر جاودان بیان داشت: در همه این محورها که هرکدام جزئیات بسیاری دارند، دیدگاه‌های مختلفی با تبیین‌ها و استدلال‌های ویژه خود پدید آمده و فصل مشبعی از کلام اسلامی و تاریخ اندیشه کلامی را شکل داد. به جز خوارج و مرجئه، دیگر مذاهب کلامی مانند معتزله، اهل حدیث، اشاعره، ماتریدیه و شیعیان در محورهای یادشده و تفاصیل آنها نظرات خود را ارائه کرده و نظریه ایمان را با روی‌کرد خود تبیین کردند. تبیین این محورها بازبسته معرفی هرکدام از این مذاهب کلامی از چیستی ایمان بود. آنان که نقش عمل را در ایمان اساسی تلقی کرده و آن را هم‌چون یک رکن ایمان دانستند و آنان که نقش عمل را در حقیقت ایمان نفی کرده و ماهیت ایمان را در معرفت و تصدیق محدود ساختند. تبیین محورهای پنج‌گانه بالا و دیگر مسائل وابسته، معمولاً ارتباطی منطقی با این دو نگاه داشت. اما همه این تلاش‌های فکری در تقابل با تندروی خوارج در موضوع ایمان و معطوف به موضعی اعتدالی در آن بود تا به سهولت مؤمنی کافر نشود و تا حد ممکن وحدت درونی امت از گزند تفرقه مصون بماند و در عین حال اهمیت عمل در ایمان نیز کاهش نیابد. امری که مستفاد از قرآن و سنت و بلکه مورد تأکید آنها بود.

 

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: همان‌طور که غیر مستقیم اشاره شد، موضوع ایمان در تاریخ اسلام و اندیشه اسلامی در بستری از حوادث و مسائل عینی جامعه مسلمان رخ نمود. مسائل سیاسی و اجتماعی دامن عقائد را گرفت و به طرح مسائل ایمان انجامید. این نشان می‌دهد که ایمان در اسلام برپایه چالش‌های درونی و دغدغه‌های خاص خود و نیز در چارچوب داشته‌های منابع خود پدید آمد و کمال یافت، امری که ماجراهای ایمان را در اسلام از آنچه ایمان برای نمونه، در مسیحیت با آن مواجه شد تا حد زیادی متفاوت کرد. بنابراین امروزه، شناختی دقیق و تفصیلی از سیر تاریخی ایمان در اندیشه اسلامی و آشنایی دقیق با ابعاد آن راه ما را در مواجهه ای درست و کارآمد با چالش‌های ایمانی زمانه هموار می‌سازد. میراث غنی قرآنی، روایات معصومان و آثار متفکران و متکلمان سرمایه‌ای گران‌بهاست که بازاندیشی در آن یار و مدکار ما در چالش‌های ایمانی معاصر خواهد بود.

 

منبع: انجمن کلام اسلامی حوزه


برچسب ها : محمد جاودان, دانشگاه ادیان و مذاهب

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده رسانه و ارتباطات
واحد مشهد

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز