دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب
رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب در گفت‌وگو با شفقنا:
خطبه‌های نهج‌البلاغه، جزو کتاب‌های درسی شود
دکتر جاودان در نشست «نظریه ایمان در مذاهب کلامی اسلامی»:
موضوع ایمان در همان سده نخست به کانون مباحث کلامی بدل شد
روابط عمومی دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار می‌کند:
دوره‌های آموزشی نویسندگی و مصاحبه
در گفت‌وگو با عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب مطرح شد:
آیین‌های دینی متأثر از گروه‌بندی‌ها و الگوهای اقتصادی است

«تحلیل روان‌شناختی سیره امام رضا(ع)» با هدف دفاع از اهل‌بیت(ع)

 
تاریخ انتشار: 1399/05/05    

«تحلیل روان‌شناختی سیره امام رضا(ع)» با هدف دفاع از اهل‌بیت(ع)

این انوار مقدس جایگاه‌های خداشناسی‌اند، کلام‌شان نور و امرشان رشد و تعالی است و افعال آنان خیر و نیکی است. به هر روی بر آن شدم که با شور و شوقی وافر پای در این راه گذارم و با صبوری در فرازها و فرودهای آن تا حصول مطلوب و مقصود بکوشم.

دوازدهمین جشنواره کتاب سال رضوی در حالی به پایان رسید که رساله دکتری «تحلیل روان‌شناختی سیره امام رضا(ع) و ارائه الگویی برای سبک زندگی» نوشته حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید محمدرضا لواسانی فارغ‌التحصیل دوره دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب به عنوان رتبه نخست در بخش پایان‌نامه‌های رضوی انتخاب و از وی تقدیر به عمل آمد.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید محمدرضا لواسانی در یادداشتی به معرفی رساله دکتری خود، اهداف و روی‌کردهای آن پرداخته است که در ادامه می‌خوانید:

اندیشه انتخاب این موضوع در یکی از جلسات درسی گفت‌وگوی ادیان در سال 92 رقم خورد. به‌ویژه این که از مناظرات امام رضا(ع) و گفت‌وشنودهای ایشان با صاحبان ادیان و مذاهب همیشه صحبت به میان می‌آمد و اتفاقاً در آن دوره درسی مناسبات مختلفی از آن بررسی شد. از سوی دیگر سخنان جذاب امام رضا(ع) که ‌فرموده‌اند: «رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْيَا أَمْرَنَا فَقُلْتُ لَهُ وَ كَيْفَ يُحْيِي أَمْرَكُمْ قَالَ يَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ يُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ‏ كَلَامِنَا لَاتَّبَعُونَا» نیز برانگیزاننده بود که دعوت حضرتش را برای احیاء امر ایشان اجابت کنم.

همواره به این می‌اندیشیدم که محاسن کلام اهل‌بیت(ع) چیست؟ مگر نه این که آغاز تا انجام کلام‌شان سراسر حُسن است! آری به زبان علمی این حقیقت روشن شد که این انوار مقدس جایگاه‌های خداشناسی‌اند، کلام‌شان نور و امرشان رشد و تعالی است و افعال آنان خیر و نیکی است. به هر روی بر آن شدم که با شور و شوقی وافر پای در این راه گذارم و با صبوری در فرازها و فرودهای آن تا حصول مطلوب و مقصود بکوشم.

با خود فکر می‌کردم که در این راه باید هم رسالات الهی را تبلیغ و امر اهل‌بیت(ع) را زنده کرد و هم کار علمی را پیش برد و خدمت‌گزار آستان مقدس‌شان بود. پژوهش علمی همیشه نیک بوده و خواهد بود؛ چراکه خدمت به علم و صاحبان علم به حساب می‌آید و تفاوتی هم از این جهت میان تخصص‌ها و رشته‌ها نیست، به شرط آن‌که ادب و آداب آن مراعات شده باشد. آن تحقیق علمی ارزشمندتر است که علاوه بر نیک بودن، ماندگار و در مسیر آخرت باشد، زیرا «وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى‏». چه بهتر که پژوهش، خواننده را از ره‌گذر علم و روش‌های‌ متناسب آن به توحید الهی برساند. از سوی دیگر شبهات علمی که در فضای جامعه بود، مرا بر آن داشت که به مباحث دینی با نگاهی نو و اندیشه‌ای برتر نظر کنم، شاید در نگاه افراد متقابل دل‌نشین‌تر و مقبول‌تر باشد، حتی اگر با اصول و مبانی آن دین در تعارض باشند. روش‌های علمی به دلیل همگانی بودن، تجربه‌پذیری و تکراری بودن آن می‌تواند نتایج مثبتی را به دنبال داشته باشند.

ایان باربور نسبت‌های مختلفی را میان علم و دین مطرح می‌کند؛ این‌که یا با هم تعارض دارند، یا مستقل هستند، یا هم‌دیگر را تکمیل می‌کنند و یا با هم در حال تعامل و گفت‌وگو هستند. اما از آن‌جا که عصر گفت‌وگو است و تعامل علم و دین مطرح می‌شود، آراء کسانی چون سوئین برن در الهیات طبیعی نیز خودنمایی می‌کند. بنابراین در این اثر کوشیدم که روی‌کردی تعاملی میان علم و دین آشکار شود و به تعبیر شهید مطهری، ایمان جهت آن را معلوم کند و علم بدان سرعت بخشد.

از این رو پژوهشی میان‌رشته‌ای در گستره روان‌شناسی و تاریخ با این رساله رقم خورد که عصاره داده‌های تاریخی در ظرف روان‌شناسی، بار دیگر انسانیت انسان کامل را با ابزار و سنجه‌ای از انجمن روان‌شناسی آمریکا(APA)  به نام پنج عاملی شخصیت (که نتیجه‌ای از آزمون جامع بین‌المللی در 56 کشور بود) عالم‌تاب کرد، نه با بهره‌برداری صرف از کتاب، سنت، اخلاق، کلام، تفسیر و سایر دانش‌های دینی و سنتی که رویه پژوهش‌های پیشین بوده است؛ بلکه این حرکت علمی با بهره‌مندی از علم روان‌شناسی به سمت و سوی سنت و دین، آغاز می‌شود. پیش از این، یونگ روان‌شناس مشهور در کتاب آیون، توانست با طرح کهن‌الگوها شخصیت حضرت مسیح(ع) را بررسی و مطالعه کند. از زمان یونگ تا کنون، این اثر دومین تلاش بین‌المللی برای مطالعات روان‌شناختی و تحلیل شخصیت انسان متعالی و مقدس و اولین کوشش علمی در فضای شیعی و اسلامی برای تحلیل روان‌شناسانه انوار نورانی اهل‌بیت(ع) به شمار می‌رود.

مطالعات و بررسی‌ها درباره موضوع و مسئله این پژوهش نشان داد که اغلب پژوهش‌های انجام شده در قلمرو ادبیات و شعر به بررسی و تحلیل روان‌شناختی شخصیت‌ها و ویژگی‌های روان‌شناختی قهرمانان ادبی و یا صاحبان آثار ادبی در ادبیات قدیم و معاصر پرداخته‌اند. ویژگی مشترک این پژوهش‌ها این است که علاوه بر متفاوت بودن روش، منابع تحلیلی آن‌ها از میان مشاهیر شعر و ادب و رمان‌هایی به زبان فارسی و عربی است.

این پژوهش نه مطالعه کلامی است، نه تحقیق تاریخی و نه یک اثر صرفاً روان‌شناختی؛ بلکه مطالعه‌ای است دین‌پژوهانه و روی‌کردی است نوین در حوزه فردی، خانوادگی و اجتماعی و از تعامل مجموعه دانش‌هایی که از ره‌گذر آن بتوان اولاً امر اهل‌بیت(ع) را احیا کرد، ثانیاً به مدد آن بتوان از حریم آن بزرگواران با زبان علمی دفاع کرد. از این رو برای تقویت آن، نسخ خطی مرتبط در کتابخانه‌های داخلی و خارجی نیز که پرسش‌های پژوهش را پاسخ‌گو بودند، احیا شدند و مددکار این راه گردیدند و این از نوآوری‌های دیگر این پژوهش به‌ شمار می‌رود. هم‌چنین در ارائه مستندات علمی، ابتدا بر اسانید عامه تکیه کرده و سپس از مصادر خاصه مؤیدات آن ارائه شده است.

نوآوری دیگر پژوهش در کاربست روش تحلیل محتوا است که برگرفته از آراء روان‌شناختی‌ و داده‌های تاریخی است و با بهره‌گیری از تحلیل «پنج عاملی شخصیت» در روی‌کرد صفت به ثمر رسید. از سوی دیگر روش تحلیل روانی ـ تاریخی از روش‌های کاربردی اریک اریکسون روان‌شناس نامدار است که از آن برای تحلیل زندگی‌نامه‌های شخصیت‌های مذهبی ـ سیاسی چون مارتین لوتر و مهاتما گاندی بهره‌ برده و پنج عاملی شخصیت نیز در ملیت‌های مختلف آزموده شده بود اما در تحلیل شخصیت‌های الهی به کار نرفته بود. این پژوهش از ره‌گذر تحلیل محتوا و بهره علمی از روش اریکسون و با ارائه پارادایمی از سبک زندگی امام رضا(ع) توانست الگوی جامع سبک زندگی رضوی را ارائه کند و با این شیوه به تحلیل روان‌شناختی سیره ایشان کمک نماید. هم‌چنین مقاله این‌جانب با عنوان «بازخوانی سبک زندگی امام رضا(ع) با روی‌کرد روان‌شناختی اریکسون» در فصلنامه علمی ـ پژوهشی فرهنگ رضوی، شماره 29، بهار 1399 می‌تواند مکمل و متمم بخشی از این پژوهش در مطالعات موردی امام رضا(ع) باشد.

اساس این پژوهش، ظاهری دارد و باطنی. ظاهر آن همین اثر پژوهش‌شده است. اما باطن آن توسعه دو حوزه روان‌شناسی و تاریخ است که با تلفیق و هم‌افزایی آن دو، به‌مثابه دفاع از آستان مقدس امامت کارساز شده است. از کاربردهای مهم این پژوهش، تمرکز بر تجربه‌های روان‌شناسانه با محوریت داده‌های تاریخی است که توانسته همتای علم کلام پیش رود؛ با این تفاوت که علم کلام متعهد اصول عقائد و جهان‌بینی دینی طبق استدلال عقلی و نقلی است و پاسخ‌گویی به شبهات را به عهده دارد، لکن این روش دوجانبه به عنوان ابزاری کمکی، روا‌ن‌شناسی انسان‌گرا را نگریسته، تا بلکه به این سبب بتواند معنویت از دست‌رفته را بازگرداند و به نوعی تجربه‌گرایی و رفتارگرایی تاریخی را توجه دهد.

این فرایند، دانش، بینش و الگوی عملیاتی واقع‌گرایانه‌ای را در اختیار مخاطبان اصلی این پژوهش؛ یعنی دانشجویان، پژوهش‌گران و استادان رشته‌های مختلفی چون روان‌شناسی، روان‌شناسی دین، مطالعات فرهنگی، مطالعات اسلامی، دین‌پژوهی، روان‌شناسی دینی، مذاهب کلامی، تاریخ تشیع و شیعه‌شناسی می‌گذارد. هم‌چنین دامنه این گفتار، امامت‌پژوهان، سیره‌پژوهان، محققان حوزه سبک زندگی و خطباء و مبلغین را نیز در بر می‌گیرد. از این رو می‌توانند از نتایج این پژوهش در تحقیقات خود بهره گیرند و برای تولید متون درسی نیز می‌تواند کاربرد داشته باشد. از سوی دیگر مراکز حوزوی و نهادهای تبلیغی می‌توانند به منظور توسعه، ترویج و تبلیغ معارف عالیه اسلامی، خاصه در مناظرات فرق و مذاهب و عملیاتی‌کردن این آموزه‌های ناب از آن استفاده کنند. علاوه بر این منافع، می‌توان از دستاوردهای این پژوهش در کارگاه‌های سبک زندگی توحیدی و سبک زندگی اهل‌بیت(ع) بهره برد.

برخی از ویژگی‌ها و نوآوری‌های اثر فوق به‌طور خلاصه عبارت است از:

ـ تحلیل روان‌شناختی سیره (فردی، خانوادگی و اجتماعی) امام رضا(ع)؛

ـ بهره‌مندی از روش تحلیل محتوا در تحقیق میان‌رشته‌ای تاریخ و روان‌شناسی؛

ـ ارائه الگوی جامع سبک زندگی رضوی با سه روی‌کرد فوق؛

ـ کشف و استخراج نکات مهم سیره ایشان در بستر روان‌شناسی برای ایجاد آگاهی، دانایی و توانایی مخاطبین؛

ـ تفاوت ماهوی نسبت به پژوهش‌های پیشین سبک زندگی (که بر دیدگاه‌های کلامی، اخلاقی، سیاسی، اجتماعی، پزشکی و فرهنگی متمرکز بودند)؛

ـ بهره‌مندی از آخرین دستاوردهای علمی بین‌المللی و معیارهای ارزیابی شخصیت در حوزه روان‌شناسی و معاضدت و همراهی روان‌شناسی کاربردی با علم کلام؛

ـ پوشش مضاعف مخاطبین و ذی‌نفعان این پژوهش نسبت به سایر پژوهش‌ها به‌واسطه این روی‌کرد نوین؛

ـ توانمندسازی مخاطبین از ره‌گذر پذیرش موضوع و اقدام عملی برای تغییر مثبت در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی؛

ـ ارائه الگویی برای ارزیابی شخصیت متعادل با روی‌کرد فوق؛

ـ استخراج و گردآوری داده‌های پژوهش از منابع تاریخی ـ روایی و سیره‌نگاری فضائلی ـ اعتدالی؛

ـ استفاده از نسخ خطی احیاء نشده و استناد به منابع مهم تاریخی ـ روایی عامه با هدف معرفت‌شناسی درون‌دینی و برون‌دینی به‌عنوان مناسب‌ترین و مولدترین منابع این پژوهش.


برچسب ها : سید محمدرضا لواسانی, امام رضا(ع), رساله

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده رسانه و ارتباطات

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز