دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب
بیانیه دانشگاه ادیان و مذاهب در واکنش به توهین به حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی:
این اهانت دسیسه دشمنان قسم‌خورده اسلام و عراق است
با حضور استادان حوزه و دانشگاه؛
میزگرد حوزه و دوران پساکرونا برگزار شد
به همت معاونت فرهنگی و دانشجویی؛
جشن میلاد امام رضا(ع) برگزار شد
به قلم دکتر فاطمه توفیقی عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب؛
انتشار دو مقاله در نشریات معتبر بین‌المللی
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمیدرضا شریعتمداری:
مناظرات امام رضا(ع) برای حفظ هویت و کیان اسلامی بود

آموزه غیبت و تأثیر آن بر تکامل اندیشه سیاسی شیعه

 
آموزه غیبت و تأثیر آن بر تکامل اندیشه سیاسی شیعه
آموزه غیبت و تأثیر آن بر تکامل اندیشه سیاسی شیعه

ناشر: انتشارات دانشگاه
نویسنده: سهراب علی افروغ
مترجم: -
صفحه: 218
نوبت چاپ: اول
تاریخ چاپ: بهار 1395
قیمت: 10000

چکیده:

چکیده:

اندیشه سیاسی شیعه در عصر غیبت و تحت تأثیر آموزه غیبت با تطورات گوناگون و سیر تکاملی خاصی همراه بوده است. بی تردید بررسی اندیشه‌‏ها و دیدگاه‏‌های سیاسی فقیهان شیعه در دوره‏‌های مختلف روشنگرِ این دگرگونی‌ها و اثرگذاریِ آموزه غیبت بر آنها است. در همین راستا و جهت تبیین فقه سیاسی شیعه از این منظر، کتاب حاضر در پنج  فصل به بررسی مهم‌ترینِ این دوره‌ها و دست‌آوردهای آنها می‌پردازد.

پیشگفتار:

 

اندیشه سیاسی شیعه در عصر غیبت کبری با نظریه «ولایت فقیه» گره خورده است. در اصطلاح «زعیم و ولی فقیه» کسی است که عالم به سیاست‌های دینی و برقرارکننده عدالت اجتماعی در میان مردم باشد. برای تبیین دگرگونی‌های اندیشه سیاسی شیعه و اثرگذاری عصر غیبت بر آن، باید از اندیشه‌ها و دیدگاه‌های سیاسی فقیهان در دوره‌های مختلف مدد جست؛ زیرا نگرش‌های روشن‌گرانه هر یک از آنان به مسائل برهه‌ای خاص، سبب غنای فقه سیاسی و ارتقای بینش اجتماعی شده است. نگاهی تاریخی به فقه و جایگاه سیاست در آن، روشن می‌سازد که اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی فقیهان در دوره‌های مختلف، دگرگونی‌های اساسی داشته است. در این میان، آغاز غیبت کبرای امام دوازدهم (عج)، نقطه عطفی برای شروع مسئولیت سنگین فقیهان در تبیین حکم شرعی و تعیین حدود فقهی (حوادث واقعه) است که بر اساس توقیعی که از ناحیه مبارک امام دوازدهم (عج) صادر شده، بر عهده آنها نهاده شده است و اجتهاد آنان ملاک عمل و تکلیف مکلفان قرار گرفت. با این حال، به نظر می‌رسد این وظیفه با گذر زمان، به حوادث سابقه اختصاص یافته و از حوادث واقعه غفلت شده است.

البته در این میانه عالمانی ژرف‌اندیش، همچون آیت‌اللّه نایینی، با اندیشه در رخدادهای زمان خویش، فضای جدیدی را در عرصه نظریه‌پردازی در حوزه سیاست اسلامی گشودند و پس از آن، آیت‌اللّه مدرس، آیت‌اللّه کاشانی و دیگر فقیهان نیز وارد کارزار سیاسی شدند. همچنان‌که حضرت امام خمینی (ره) با تأمل در حوادث واقعه، افزون بر تبیین نظریه‌هایی که مبارزه علیه استبداد و استعمار را آسان می‌کرد، با بیان نظریه ولایت فقیه، بحث فقه سیاسی را مطرح کردند.

موضوع‌های مورد اجتهاد از یک نگاه، به سه دسته تقسیم می‌شوند: شرعی، عرفی و تخصصی؛ که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: حقوق بشر؛ جهانی شدن؛ منافع ملی؛ حدود و آزادی‌های فردی و اجتماعی؛ حوزه عمومی و خصوصی؛ کنترل جمعیت؛ محیط زیست؛ مواد مخدر؛ جامعه مدنی؛ مشروعیت؛ مشارکت سیاسی و نقش مردم؛ حق رأی؛ توسعه سیاسی؛ افکار عمومی؛ تفکیک قوا؛ بوروکراسی؛ زندان؛ احزاب؛ مطبوعات؛ اقلیت‌ها؛ مهار قدرت؛ سازمان‌های بین‌المللی؛ امپریالیسم؛ تروریسم. بر این اساس، باید برای تبیین دگرگونی‌های اندیشه سیاسی شیعه و تأثیرگذاری عصر غیبت بر آن، از اندیشه‌ها و دیدگاه‌های سیاسی فقیهان در دوره‌های مختلف استمداد جست؛ به همین دلیل، دوره‌های فقه را، با توجه به ظهور اندیشه‌های سیاسی، به سه دوره تقسیم کرده، دگرگونی‌های اندیشه‌های سیاسی شیعه را از دیدگاه فقیهان بررسی می‌کنیم.

به منظور آشنایی با فعالیت‌های نظری صورت‌گرفته در این زمینه و جهت تبیین اندیشه سیاسی شیعه پژوهش حاضر در پنج فصل تنظیم شده است. این فصول به تفکیک عهده‌دار مباحث زیر است:

در فصل نخست، پس از تبیین موضوع، مختصات اصلی بحث با توجه به ضرورت این بحث و پیش‌فرض‌ها، مبانی و اهداف آن و نیز مهم‌ترین مفاهیم و اصطلاحات مرتبط با آن بررسی می‌شود.

در فصل دوم، مبانی نظری اندیشه سیاسی اسلام شیعی و ادوار مختلف آن بررسی می‌شود. ابتدا از منظری تاریخی مروری بر ادوار مختلف اندیشه سیاسی اسلام خواهیم داشت تا جغرافیای کلی بحث کمی روشن‌تر شود. سپس خاستگاه تشیع، منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه، تاریخ اجتماعی شیعه و مؤلفه‌های آن، تفاوت‌های اندیشه سیاسی شیعه با اهل سنت، منابع و اصول سیاسی تشیع، و مختصات عدالت در اندیشه شیعی بررسی می‌شود.

در سه فصل بعدی به مراحل تکامل اندیشه‌های سیاسی شیعه پس از غیبت کبری می‌پردازیم، که از آغاز عصر غیبت تا قرن حاضر را در برمی‌گیرد و هر کدام بیانگر یک مرحله از مراحل تکامل اندیشه‌های سیاسی است.

فصل سوم عهده‌دار بررسی مرحله سیاست تقیه و مطرح نشدن نظریه‌های سیاسی به صورت آشکار است که محدوده زمانی آن از آغاز غیبت کبری تا قرن دهم است. در این فصل، پس از تبیین مفهوم تقیه و انواع آن، به مختصات و ویژگی‌های این مرحله تا حدودی اشاره شده است. سپس دیدگاه‌های سیاسی مهم‌ترین فقیهان و عالمان این دوره بررسی شده که عبارت‌اند از: شیخ مفید، سید مرتضی علم‌الهدی، شیخ طوسی، محقق حلی، علامه حلّی، و شهید اول.

فصل چهارم عهده‌دار بررسی مرحله ظهور مبانی نظریه‌های سیاسی است که از قرن دهم آغاز شده و تا میانه قرن سیزدهم ادامه دارد. پس از توضیحاتی درباره شرایط کلی این دوره و ویژگی‌های آن، مهم‌ترین فقیهان و عالمان این دوره معرفی و دیدگاه‌های سیاسی آنها بررسی می‌شود. این عالمان عبارت‌اند از: محقق کرکی، شهید ثانی، وحید بهبهانی، شیخ جعفر کاشف‌الغطاء، ملا احمد نراقی، سید محمدمهدی طباطبایی بحرالعلوم، محمدحسن نجفی (صاحب جواهر)، و شیخ اعظم انصاری.

فصل پنجم عهده‌دار بررسی مرحله تکامل نظریه‌های سیاسی شیعه است که از میانه قرن سیزدهم تا زمان حاضر را در برمی‌گیرد. در این فصل ابتدا ضمن اشاره به تحول اندیشه سیاسی پس از مشروطه، ویژگی‌های این مرحله بررسی می‌شود. سپس دیدگاه‌های سیاسی سه عالم برجسته این دوره، میرزا محمدحسین نایینی، سید محمدباقر صدر و امام ‌خمینی بررسی می‌شود. از آنجایی که امام خمینی از معدود اندیشمندانی است که کوشید نظریه سیاسی منسجمی ارائه کند، دیدگاه‌های ایشان با تفصیل بیشتری بررسی می‌شود. پس از تبیین نظریه سیاسی امام، حوزه‌های کارآمدی حکومت از دیدگاه امام و نیز آسیب‌شناسی نظام اسلامی بررسی خواهد شد. ‌

بدین‌ترتیب نشان می‌دهیم آموزه غیبت در شکل‌گیری اندیشه سیاسی شیعه و تطور و تکامل آن نقش بسزایی داشته و سبب شده است فقیهان و عالمان تلاش‌های نظری و عملی مختلفی را در دوره‌های مختلف در پیش بگیرند و بر غنای اندیشه سیاسی اسلام بیفزایند.  

 

 

 

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده رسانه و ارتباطات

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز